matematikkafe.com

El Cezeri'nin Robotları

Elektrik kullanmadan sadece su ve mekanik parçalarla çalışan makineler yapan Cizreli Eb-ül-İz, sibernetiğin ilk adımlarını atan ve ilk robotu yapıp çalıştıran bilim insanı olarak kabul edilir ve Leonardo da Vinci´ye ilham kaynağı olduğu düşünülür. Artukoğulları Güneydoğu Anadolu'yu fetheder. Şimdiki Mardin, Cizre’de buluşlar yapan Cezeri hükümdarın büyük takdirini toplar ve çalışmalarının bir kitapta toplanması istenir. Cezeri, yirmi beş yıl süren icatlar katalogunu o zamanlar resmi dil olan Arapça ile yazar. "Makine Yapımında Yararlı Bilgiler ve Uygulamalar" adlı eseri, bu alanda yazılmış en ünlü ve en mükemmel kitaptır. Cezeri, kitabında 50 aracın ayrıntılı tasarımını verir. Bu araçların 6'sı su saati, 4'ü mumlu saat, 6'sı ibrik, 7'si eğlence amaçlı kullanılan çeşitli otomatlar, 3'ü abdest almak için kullanılan otomat, 4'ü kan alma teknesi, 6'sı fıskiye, 4'ü kendinden ses çıkaran araç, 5'i suyu yukarı çıkartan araç, 2'si kilit, 1'i açıölçer, 1'i kayık su saati ve Amid kentinin kapısıdır.

Bu araçlar hava, boşluk ve denge prensipleri ile çalışmaktadır. Hava ve atmosferin özellikleri üzerine çok eskiden beri çalışmalar yapılmıştır ancak Cezeri sayesinde hava, boşluk ve denge konusuna ilişkin kuramsal ve pratik bilgiler doruk noktasına ulaşmıştır. O bu araçları geliştirmekle kalmaz, bu araçlarda kullanılan özel parçaları da çok daha dakik ve hassas hâle getirir. Örneğin; bu tip araçlarda kullanılmak üzere çok hassas kefeler hazırlar. Cezeri'nin yaptığı kefe, ortası geniş, kenarlarına doğru darlaşan, bir yarım kayık kap şeklindedir. Alt kenarı yakınına açılmış iki delikten bir mil geçer ve kefe bu milin üzerinde hareket eder. Kefenin arkası, su ile doldurulduğunda dengede kalacak biçimde ağırlaştırılır.. Eğer kaba kapasitesinden bir damla daha fazla su ilave edilirse ucu öne doğru eğilir ve boşaldıktan sonra denge konumuna gelir. Bu derece hassas kefeleri ilk defa Cezeri yapmıştır.

Teorik çalışmalardan çok, pratik ve el yordamıyla ampirik çalışmalar yapar Cezeri. Yapacağı cihazların önce kâğıttan maketlerini inşa ederek geometri kurallarından yararlanır. İlk hesap makinesinden asırlar önce aynı sistemle çalışan benzer bir mekanizmayı, geliştirdiği saatte kullanan Cezeri, sadece otomatik sistemler kurmakla kalmaz, otomatik olarak çalışan sistemler arasında denge kurmayı da başarır.

Fizikçi, robot ve matriks ustası Cezeri eserinde; "Tatbikata çevrilmeyen her teknik ilmin, doğru ile yanlış arasında kalacağını" söyler. Bu kitabın özgün kopyası günümüze kadar ulaşamadıysa da, bilinen 15 kopyasından 10'u Avrupa'nın farklı müzelerinde, 5 tanesi Topkapı ve Süleymaniye kütüphanelerinde yer almaktadır.

Hazırlayan: matematikkafe.com

El-Cezeri nin yaptığı robot nedir?, Dünyadaki ilk robot nedir?, Ilk robotu kim icat etti?, Dünyadaki ilk robot nerede yapılmıştır?, Ilk robot ne zaman yapılmıştır?